Kontakt

 

Droga Studentko, Drogi Studencie I roku!

 

Rozpoczyna Pani (Pan) studia prawnicze. Gratuluję! Kim będziesz w 2010? W 2020? W 2050 roku? Wybrałeś styl życia. Może będziesz sędzią w cybersądzie? Partnerem w międzynarodowej firmie prawniczej? Nadzorcą sądowym? Posłem? Może będziesz pracował w Afryce pro publico bono? Będziesz świadczył usługi prawnicze przez internet? Twoja kancelaria będzie w Barcelonie? Nic jeszcze nie wiadomo na pewno. Więc rozpoczynając swoją drogę zawodową,niczego z góry nie wykluczaj, nie ulegaj stereotypom. Da Ci to o wiele więcej szans na kreatywne wykorzystanie samego czasu studiów i otworzy w przyszłości więcej możliwych ścieżek kariery.

 

Nauczyciele akademiccy w Szkole pomogą Ci podczas studiów. Bierzemy pod uwagę, że będziesz pracował za 20, 30, a nawet 40 lat w innym świecie i starają się już teraz uwzględniać niektóre bardzo wyraźne trendy, widoczne na zmieniającym się rynku pracy prawników.

 

Trendów jest co najmniej kilka.

Po pierwsze, wobec globalizacji interesów klientów następuje odchodzenie od  terytorialnej regionalizacji usług prawniczych.
Po drugie, następuje głęboka specjalizacja usług prawniczych, rośnie zapotrzebowanie na ekspertów prawnych.
Po trzecie, wejście do Unii Europejskiej wymusza konieczność wielopłaszczyznowych zmian w pracy prawników w Polsce.
Po czwarte, zmiany prawa i otoczenia są tak szybkie, że musisz zdobyć doskonały warsztat zawodowy, aby mobilnie pozyskiwać nową wiedzę i "przetwarzać" ją w decyzje. Narzędzia muszą być tak dobre, abyś mógł dokonywać wszelkich operacji "w biegu", w zmieniających się wciąż okolicznościach.
Po piąte, prawnicy wyraźnie przesunęli swoje zainteresowania w stronę obsługi gospodarki i co za tym idzie: nasza kondycja zawodowa  zależy wprost od kondycji gospodarki.
Po szóste, cyberprzetrzeń to obecnie także naturalne środowisko działania prawników.
Po siódme, zmienia się styl uprawiania niektórych zawodów prawniczych. Prawnik, tradycyjnie związany wyłącznie z wymiarem sprawiedliwości i  utożsamiany ze specjalną rolą publiczną, przeobraża się w obrocie gospodarczym często w zwykłego "dostawcę usług" (jak mechanik samochodowy, optyk czy krawiec). A w każdym razie tak bywa często postrzegany przez innych.

 

Lista zawodów, które można wykonywać po studiach prawniczych, jest coraz dłuższa. Pamiętaj jednak, że generalnie rzecz biorąc studia prawnicze nie dają konkretnego zawodu: uprawnienia do wykonywania klasycznych zawodów prawniczych zdobywa się dopiero w kilka lat po studiach. Pamiętaj też, że mając prawnicze wykształcenie, będziesz zapewne wielokrotnie w życiu zmieniał pracę i obszar zainteresowań zawodowych. Musisz być gotowy do zmian. Do wykonywania wielu zawodów droga po studiach wiedzie przez aplikację, różne praktyki, studia podyplomowe. Tak więc możesz zostać m.in.: sędzią, prokuratorem, referendarzem sądowym, asystentem sędziego, radcą prawnym, adwokatem, notariuszem, doradcą podatkowym, rzecznikiem patentowym, komornikiem, legislatorem... Możesz też pracować w przyszłości jako: syndyk,  nadzorca sądowy, zarządca nieruchomości, pośrednik w obrocie nieruchomościami, agent ubezpieczeniowy, referent prawny, policjant, urzędnik samorządowy, funkcjonariusz służby cywilnej... Możesz robić karierę polityczną, dziennikarską, zostać dyrektorem przedsiębiorstwa, pracować w organizacjach międzynarodowych i sektorze pozarządowym w kraju, zostać burmistrzem, wojewodą, nauczycielem akademickim...
Nie przejmuj się więc dzisiaj nadmiernie nagłaśnianą w mediach dyskusją o dostępie do aplikacji. Przez pięć lat wiele się zmieni. Masz przed sobą tak dużo możliwości. Ale pamiętaj: są obecnie w Polsce także bezrobotni prawnicy!!!

 

Prawnicy stoją i działają między prawem a społeczeństwem. Z jednej strony, bez względu na rodzaj wykonywanej profesji, odgrywają szczególną rolę publiczną: mają dbać o dobry stan owego kręgosłupa, o dobry stan prawa. Z drugiej - mają pomagać ludziom w osiąganiu ich różnorodnych celów.
To specjalne usytuowanie społeczne jest powodem, dla którego grupa zawodowa prawników jest pod wieloma względami specyficzna.
Rola prawników w państwie zależy m.in. od typu kultury polityczno-prawnej i zasad organizacji systemu politycznego. W demokratycznych, pluralistycznych krajach jest nie do przecenienia: w takich systemach politycznych dąży się do realizacji zasady "rządów prawa", a polityka powinna być uprawiana w ramach wyznaczonych przez prawo.
Współcześnie profesjonalne role zawodowe, a klasyczne zawody prawnicze szczególnie, odciskają się piętnem na całym życiu zawodowym wykonujących je osób. Decydują o trybie życia, organizacji czasu, o świadomości grupowej, a nawet mają wpływ na mentalny obraz świata.Jeśli nie jesteś gotów do permanentnej edukacji przez całe życie, nie jesteś odporny na stres, nie masz dobrych kompetencji komunikacyjnych i dużych zdolności adaptacyjnych - to nie są zawody dla Ciebie.

Prawnicy, tradycyjnie utożsamiani głównie z sądami, obecnie przede wszystkim obsługują sferę gospodarczą. Tradycyjny punkt widzenia ustawiający nas jedynie w roli stróżów porządku prawnego ustąpił nowej perspektywie. Prawnik (wykonujący wiele zawodów, nie tylko adwokata i radcy prawnego) to aktywny doradca, konsultant, ekspert, negocjator, partner biznesmena, menedżera, finansisty... Doradzając w sferze gospodarczej, musi znać stosowane tam reguły gry i reguły wygrywania. Sprawy sądowe to także obecnie w większości sprawy gospodarcze (dla przykładu: sprawy karne stanowią około 15% wszystkich spraw w polskich sądach).
Polscy prawnicy stają obecnie przed wieloma poważnymi wyzwaniami. Przede wszystkim, niezależnie od doświadczenia, wszyscy bardzo intensywnie się uczą.
Po pierwsze, wiąże się to z wejściem do Unii. Materialne prawo unijne to głównie szeroko rozumiane prawo gospodarcze. Przedsiębiorcy zainteresowani są współpracą z prawnikami znającymi prawo wspólnotowe.
Po drugie, działając w obrocie gospodarczym, wiedzą, że ich współpraca z  przedsiębiorcami powinna mieć charakter partnerski, symetryczny. Oznacza to, że prawnicy rozumieją, iż dla porozumienia konieczne jest dobre przygotowanie makro- i mikroekonomiczne. Aby wskazać przedsiębiorcy, jakie możliwości daje mu obowiązujące prawo, i aktywnie uczestniczyć w wyborze rozwiązania optymalnego dla firmy, trzeba rozumieć procesy gospodarcze.
Po trzecie, rozwijający się intensywnie e-biznes wymaga od prawników kwalifikacji z zakresu e-prawa, umiejętności korzystania z Internetu.
Tak więc podejmując studia prawnicze, trzeba odrzucić m.in. mitogenne, zdroworozsądkowe nastawienie do ekonomii, finansów i zarządzania. Studenci prawa niekiedy pozostają w błędnym mniemaniu, że zdroworozsądkowe podejście do gospodarki wystarczy, a w działaniu rynku nie ma niczego, czego by się nie dało rozszyfrować ogólnodostępnymi środkami (i odwrotnie: tak o prawie niekiedy myślą studenci ekonomii). Nic bardziej błędnego. Nie od dziś wiadomo, że złożone problemy mają zawsze proste i łatwe do zrozumienia, ale często złe rozwiązania. Trzeba więc uczyć się ekonomii. Nic poważnego w gospodarce nie dzieje się i w przyszłości nie będzie się działo bez udziału prawników.

 

W państwach wysoko rozwiniętych gospodarka stanowi obecnie jeden z głównych kontekstów działania prawa. Konsekwencje prawne powodują lub powodować mogą niemal wszystkie znane prawoznawstwu instytucje prawne. Prawo w Polsce jest niestety jeszcze często ekonomicznie dysfunkcjonalne (tj. nie służy rozwojowi gospodarki), co prowadzi nie tylko do zniszczenia racjonalności samego postępowania gospodarczego, ale i godzi w prestiż samego prawa.
 
Na rynku  usług prawniczych już obecnie panuje ostra konkurencja, walka o klienta. Od prawników wymaga się umiejętności świadczenia szerokiego wachlarza wyspecjalizowanych usług, często jednocześnie w wielu państwach o różnych systemach prawnych. Stąd firmy prawnicze z jednej strony rozrastają się, a w nich tworzą się wyspecjalizowane zespoły, z drugiej - tworzone są spółki wąsko specjalistyczne, zajmujące się wybranymi dziedzinami prawa. Wydaje się, że tylko duże kancelarie wyspecjalizowane w różnych dziedzinach prawa i małe eksperckie mają szansę w przyszłości utrzymać dużych klientów, takich jak: banki, towarzystwa ubezpieczeniowe, wielkie przedsiębiorstwa. Te kancelarie utrzymują już obecnie szerokie kontakty z zagranicznymi firmami prawniczymi, a nowych klientów pozyskują głównie przez rekomendacje.
Małym, niewyspecjalizowanym kancelariom pozostaną do obsługi drobni przedsiębiorcy i osoby fizyczne na rynku lokalnym. Na rynku pozostaną też indywidualne kancelarie adwokackie, głównie wyspecjalizowane w sprawach karnych.
Kancelarie wyspecjalizowane w obsłudze biznesu współpracują z ekonomistami, finansistami, ekspertami od zarządzania. Pracują często jednocześnie dla kilku sektorów gospodarki (np. transport, energetyka, telekomunikacja, media). Doradca i ekspert prawny musi bardzo dobrze znać nie tylko reguły ekonomii, ale i sektor gospodarki, w którym się specjalizuje.
Transakcje rynku kapitałowego i finansowego, fuzje, przejęcia przedsiębiorstw, prywatyzacje, restrukturyzacje, upadłości, obsługa emisji papierów wartościowych, arbitraż, ochrona własności przemysłowej, ochrona konkurencji, reklama, nowe technologie, ochrona praw autorskich - to przykładowe obszary zainteresowań doradców i ekspertów prawnych.
Ponadto wiele organizacji, a zwłaszcza przedsiębiorstw walczących o przeżycie, rozwój i uzyskanie przewagi konkurencyjnej, w obliczu globalnych przemian gospodarki, szuka obecnie nowych sposobów zarządzania. Tu także potrzebna jest pomoc prawna. Prawnicy z konsultingu zewnętrznego, kancelarie prawne i wewnętrzni doradcy prawni powinni umieć wspomagać reengineering (radykalne przeprojektowanie firmy), lean menagement (radykalne uproszczenie organizacji i zarządzania) czy benchmarking (opracowywanie dróg innowacji  przez porównanie z najlepszymi) w organizacji.
Powinni być także gotowi do współpracy w ramach wirtualnych przedsiębiorstw, tj. tworzących sieć ogniw współpracujących w celu wykonania konkretnego zadania, a po jego wykonaniu - rozdzielających się.
Muszą też liczyć się z tendencją do wprowadzania w firmach outsourcingu (rezygnacja z usług, które nie stanowią głównych zadań firmy), bo również usługi prawnicze częściej usuwane są na zewnątrz firm...

 

Powodzenia na studiach...

Jolanta Jabłońska-Bonca
Prorektor ds. studiów prawniczych

(Fragment tekstu, który ukazał się w całości w "Edukacji Prawniczej" nr 9 i 10)